Nghiên cứu Tương tác Người-Robot tại Việt Nam: Cơ hội và Thách thức

Trong bối cảnh công nghệ robot và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, việc nghiên cứu tương tác Người-Robot (Human-Robot Interaction – HRI) ngày càng trở nên quan trọng. Đặc biệt tại Việt Nam, một quốc gia đang trên đà hội nhập và phát triển, HRI mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Bài viết này sẽ đi sâu vào các khía cạnh của HRI tại Việt Nam, từ các nền tảng nghiên cứu, ứng dụng tiềm năng cho đến các yếu tố văn hóa xã hội cần xem xét. Chúng ta sẽ khám phá cách các nhà tâm lý học hành vi, nhà thiết kế robot và các nhà xã hội học có thể cùng nhau định hình tương lai của sự hợp tác giữa con người và máy móc.

Tầm quan trọng của Nghiên cứu HRI tại Việt Nam

Thế giới đang chứng kiến sự bùng nổ của robot trong nhiều lĩnh vực. Từ sản xuất công nghiệp đến dịch vụ cá nhân, robot ngày càng hiện diện. Do đó, hiểu rõ cách con người tương tác với robot là chìa khóa để khai thác tối đa tiềm năng của công nghệ này. Tại Việt Nam, với dân số trẻ và lực lượng lao động năng động, việc ứng dụng robot có thể thúc đẩy năng suất và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, sự chấp nhận và hiệu quả của robot phụ thuộc rất nhiều vào cách chúng ta thiết kế và triển khai chúng.

Nghiên cứu HRI giúp chúng ta hiểu được các yếu tố tâm lý, xã hội và kỹ thuật ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa con người và robot. Điều này bao gồm cách con người cảm nhận, tin tưởng và hợp tác với robot. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu HRI còn giúp xác định các rào cản tiềm ẩn trong quá trình triển khai robot, ví dụ như lo ngại về mất việc làm hoặc sự thiếu tin tưởng vào máy móc.

Nền tảng Nghiên cứu HRI tại Việt Nam

Việt Nam đang dần xây dựng nền tảng cho nghiên cứu HRI. Các trường đại học và viện nghiên cứu đang tích cực đẩy mạnh các hoạt động liên quan đến robot và AI. Ví dụ, vào tháng 11 năm 2025, một hội thảo về “From HCI to HRI” (Từ Tương tác Người-Máy tính đến Tương tác Người-Robot) đã được tổ chức, cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng đối với lĩnh vực này .

Các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực này cũng đang đóng góp tích cực. Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Trường Thịnh, Viện trưởng Viện 3ITech, là một ví dụ điển hình. Lĩnh vực nghiên cứu của ông bao gồm AI, Tự động hóa, Điều khiển Thông minh, Cơ điện tử và Robot học. Ông đã có nhiều công trình nghiên cứu, bao gồm cả việc thiết kế và thuật toán cho robot đi bộ .

Ngoài ra, các nhà nghiên cứu như Hà Quang Thinh Ngô cũng đang xem xét bản năng cơ bản của robot tự hành trong môi trường không xác định, nhấn mạnh tầm quan trọng của tương tác người-máy trong nhiều thập kỷ .

Các Lĩnh vực Nghiên cứu Chính

Nghiên cứu HRI tại Việt Nam đang tập trung vào một số lĩnh vực chính:

• Thiết kế và Điều khiển Robot: Bao gồm phát triển robot có khả năng di chuyển, thao tác và tương tác hiệu quả trong môi trường thực tế. Các công trình nghiên cứu về robot hình người, robot bầy đàn và robot lấy cảm hứng từ sinh học (như robot hoa) đang được tiến hành.
• Tương tác Tự nhiên: Nghiên cứu cách robot có thể hiểu và phản hồi ngôn ngữ tự nhiên, cử chỉ và cảm xúc của con người. Điều này rất quan trọng để tạo ra trải nghiệm tương tác liền mạch và thân thiện.
• An toàn và Tin cậy: Đảm bảo robot hoạt động an toàn, đặc biệt khi làm việc gần con người. Xây dựng lòng tin giữa người dùng và robot là một mục tiêu quan trọng.
• Ứng dụng Cụ thể: Phát triển các giải pháp robot cho các ngành công nghiệp và dịch vụ cụ thể của Việt Nam.

Ứng dụng Tiềm năng của HRI tại Việt Nam

Việt Nam có tiềm năng to lớn để ứng dụng HRI trong nhiều lĩnh vực. Sự phát triển của công nghệ robot có thể giải quyết các thách thức hiện tại và mở ra những cơ hội mới.

Công nghiệp và Sản xuất

Ngành công nghiệp sản xuất của Việt Nam đang phát triển nhanh chóng. Robot cộng tác (cobots) có thể làm việc cùng con người để tăng năng suất và cải thiện điều kiện làm việc. Ví dụ, trong ngành may mặc, robot cộng tác có thể hỗ trợ công nhân trong các công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ. Hơn nữa, robot lắp ráp tự động có thể tối ưu hóa quy trình sản xuất trong ngành điện tử Robot Cộng tác: Tương lai ngành may mặc.

Ngoài ra, robot hàn tự hành có thể nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong ngành đóng tàu và sản xuất nặng. Robot tự hành cũng đang được xem xét để tối ưu hóa quản lý kho hàng và logistics hiện đại Robot Tự Hành: Tối Ưu Quản Lý Kho Hàng & Logistics Hiện Đại.

Dịch vụ và Chăm sóc Khách hàng

Robot dịch vụ có thể nâng cao trải nghiệm của khách hàng trong ngành du lịch và khách sạn. Chúng có thể cung cấp thông tin, hỗ trợ đặt phòng hoặc thậm chí giao hàng tận nơi. Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, robot có thể hỗ trợ y tá và bác sĩ, đặc biệt là trong việc chăm sóc người già hoặc bệnh nhân Lòng Nhân Ái Trong Robot Chăm Sóc Người Già.

Robot cũng có thể được sử dụng trong các hoạt động như làm sạch và kiểm tra hệ thống thoát nước, giúp đảm bảo vệ sinh môi trường đô thị. Nghiên cứu về robot cá heo tự hành cũng cho thấy tiềm năng trong việc kiểm tra môi trường nước.

Nông nghiệp và Môi trường

Robot có thể hỗ trợ trong nông nghiệp đô thị, ví dụ như các trang trại thẳng đứng sử dụng mô hình thủy canh thông minh. Chúng cũng có thể tham gia vào các hoạt động giám sát và bảo tồn môi trường, ví dụ như robot biển để theo dõi rạn san hô.

Công nghệ robot và AI cũng đang được xem xét cho việc tái chế rác thải điện tử, một vấn đề ngày càng cấp bách. Hơn nữa, robot có thể hỗ trợ trong các hoạt động giám sát và bảo tồn môi trường, ví dụ như robot biển để theo dõi rạn san hô Công nghệ Robot và AI: Tương lai tái chế rác thải điện tử.

Giáo dục và Đào tạo

Robot có thể đóng vai trò là công cụ hỗ trợ giảng dạy, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách trực quan và sinh động hơn. AI cá nhân hóa giáo dục cũng đang được nghiên cứu để tạo ra các gia sư ảo phù hợp với từng học sinh.

Thách thức và Cơ hội trong Nghiên cứu HRI tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc nghiên cứu và triển khai HRI tại Việt Nam cũng đối mặt với không ít thách thức.

Yếu tố Văn hóa Xã hội

Văn hóa Việt Nam coi trọng sự tôn trọng, lòng hiếu thảo và mối quan hệ cộng đồng. Những giá trị này có thể ảnh hưởng đến cách con người chấp nhận và tương tác với robot. Ví dụ, trong môi trường gia đình, robot chăm sóc người già cần thể hiện sự tôn trọng và không làm mất đi vai trò của con cháu.

Ngoài ra, sự khác biệt về ngôn ngữ và giọng điệu vùng miền cũng là một thách thức đối với robot. Các mô hình AI nhận diện giọng miền cần được phát triển để trợ lý ảo có thể phục vụ tốt hơn người dùng trên khắp cả nước AI Nhận Diện Giọng Miền: Tương Lai Cho Trợ Lý Ảo Việt.

Hạ tầng và Chi phí

Việc triển khai robot quy mô lớn đòi hỏi hạ tầng công nghệ hiện đại và chi phí đầu tư không nhỏ. Mặc dù Việt Nam đang đầu tư vào công nghệ, việc tiếp cận các giải pháp robot tiên tiến có thể vẫn còn hạn chế đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nguồn nhân lực Chất lượng cao

Để phát triển và ứng dụng HRI, Việt Nam cần có đội ngũ chuyên gia có trình độ cao trong các lĩnh vực như khoa học máy tính, kỹ thuật robot, tâm lý học và xã hội học. Việc đào tạo và thu hút nhân tài là yếu tố then chốt.

Khung pháp lý và Đạo đức

Khi robot ngày càng trở nên thông minh và có khả năng tự chủ, việc xây dựng khung pháp lý và đạo đức cho chúng là vô cùng cần thiết. Điều này bao gồm các quy định về trách nhiệm pháp lý khi robot gây ra lỗi hoặc các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu.

Vai trò của các Chuyên gia

Để thúc đẩy nghiên cứu HRI tại Việt Nam, sự hợp tác giữa các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực là vô cùng quan trọng.

Tâm lý học Hành vi

Các nhà tâm lý học hành vi đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu cách con người phản ứng với robot. Họ có thể nghiên cứu các yếu tố như sự tin tưởng, cảm xúc và nhận thức của con người đối với robot. Điều này giúp thiết kế robot có khả năng tương tác tự nhiên và hiệu quả hơn.

Nhà thiết kế Robot

Các kỹ sư và nhà thiết kế robot cần tích hợp các hiểu biết từ tâm lý học và xã hội học vào quá trình thiết kế. Họ phải tạo ra các robot không chỉ mạnh mẽ về kỹ thuật mà còn thân thiện và dễ sử dụng. Việc này bao gồm cả thiết kế giao diện người dùng và hành vi của robot.

Nhà Xã hội học

Các nhà xã hội học giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tác động của robot đến xã hội. Họ có thể nghiên cứu các vấn đề như sự thay đổi trong thị trường lao động, sự phân hóa xã hội và các chuẩn mực đạo đức mới phát sinh. Ngoài ra, họ cũng có thể phân tích cách các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến việc chấp nhận robot.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa ba nhóm chuyên gia này sẽ giúp tạo ra các giải pháp robot phù hợp với bối cảnh Việt Nam, tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro.

Tương lai của HRI tại Việt Nam

Tương lai của HRI tại Việt Nam hứa hẹn nhiều điều thú vị. Với sự đầu tư ngày càng tăng vào công nghệ và nghiên cứu, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm quan trọng về HRI trong khu vực. Sự phát triển của AI, như trong việc nhận diện khuôn mặt cho thanh toán không tiền mặt AI Nhận Diện Khuôn Mặt: Tương Lai Thanh Toán Không Tiền Mặt, cũng sẽ thúc đẩy sự phát triển của HRI.

Việc nghiên cứu HRI không chỉ dừng lại ở việc tạo ra các robot thông minh hơn, mà còn là việc xây dựng một mối quan hệ cộng sinh hài hòa giữa con người và máy móc. Điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cả công nghệ lẫn bản chất con người. Cuối cùng, mục tiêu là tạo ra một tương lai nơi robot hỗ trợ con người đạt được những điều tốt đẹp hơn, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Câu hỏi Thường gặp (FAQ)